Sterk in medezeggenschap

Nieuw wetsvoorstel Wmcz 2018 versterkt cliëntenraden

Het wetsvoorstel Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz 2018) ligt bij de Tweede Kamer. De oude wet dateert van 1996. Een aantal wetsvoorstellen en verschillende kabinetten later, ligt er nu een wetsvoorstel dat de cliëntenraad versterkt en daarmee de stem van de meest belanghebbende partij in de zorg, de cliënt, meer invloed geeft.

De nieuwe Wmcz 2018 is een versterking van de positie van cliëntenraden. Een belangrijke wijziging is dat het verzwaard adviesrecht wordt gewijzigd in instemmingsrecht. Dit geheel in lijn met de nieuwe Governancecode Zorg, die meer invloed geeft aan belanghebbende partijen. Ook is de facilitering van de cliëntenraad beter geregeld. Een en ander moet worden vastgelegd in de medezeggenschapsregeling. De wetgever zet in op het van tevoren creëren van duidelijke onderlinge spelregels. Een ander belangrijke wijziging is de uitbreiding van de reikwijdte van de wet. Nieuw is ook dat de wet inspraak regelt voor instellingen in de langdurige zorg.

Belangrijkste wijzigingen Wmcz 2018 uit Memorie van toelichting

Advies- en instemmingsrecht

De nieuwe wet onderscheidt instemmingsrecht op de procedure (artikel 3 lid 3) en over onderwerpen (artikel 8 lid 1). De wet richt zich daarmee meer op maatwerk bij advies en instemmingsrecht. De mate van invloed van de cliëntenraad is met het instemmingsrecht vergroot. In het nieuwe wetsvoorstel toetst de commissie van vertrouwenslieden daarom anders en is toegevoegd dat na uitspraak of beslissing van de commissie van vertrouwenslieden, in beroep kan worden gegaan bij de kantonrechter (artikel 13 lid 4). Ongevraagd advies geven blijft in stand (artikel 9), ook bij onderwerpen van instemming zoals bij benoeming van personen die leidinggeven.

Het LSR heeft de wijzigingen t.a.v. adviesrecht en verzwaard advies in de huidige wet ten opzicht van advies- en instemmingsrecht in het wetsvoorstel Wmcz 2018 op een rij gezet.

Het tijdig om advies vragen is, hoewel er geen termijn aan gekoppeld is, aangescherpt. Positief is dat de instelling zich in moet spannen om informatie en advies- en instemmingsaanvragen niet alleen tijdig, maar ook in begrijpelijke taal, aan te leveren.

Reikwijdte van de wet

De reikwijdte van de wet is verbreed. De Wmcz 2018 strekt zich uit over de private zorg en eerstelijnszorg, daar waar sprake is van minimaal tien medewerkers die de zorg verlenen. Ook regelt het wetsvoorstel cliëntenraden die vallen onder de Jeugdwet. Een grote verbetering, waar het LSR jarenlang flink voor gelobbyd heeft. Evenals voor toepassing van de wet op de curatieve zorg. In eerdere aanpassingsvoorstellen van de Wmcz, was er zelfs sprake van om in deze sector een cliëntenraad niet langer verplicht te stellen.

Daar waar nu nog de Wmcz geldt voor zorginstellingen die onder de Wtzi vallen, is de nieuwe wet gekoppeld aan de Wkkgz. Hiermee is een goede verbinding tot stand gekomen tussen de medezeggenschap van cliënten en de kwaliteit van zorg. Mede ook omdat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (i.o.) toezicht krijgt op de organisatie van medezeggenschap.

Inspraak, centrale en decentrale medezeggenschap

Inspraak als input
Nieuw is de verplichting voor een instelling waar cliënten langer dan een half jaar verblijven om op lokaal niveau inspraak te regelen. Dit kan positief uitwerken. Cliënten of hun vertegenwoordigers kunnen inspraak uitoefenen op aangelegenheden die van directe invloed zijn op het dagelijkse leven van cliënten. De instelling moet de cliënten en hun vertegenwoordigers ook informeren over wat zij met de uitkomsten hebben gedaan. De resultaten van de inspraak zijn van belang voor collectieve medezeggenschap. Zij geven de cliëntenraad inzicht in de mening van de achterban. Dit vergroot de responsiviteit van de cliëntenraad.

Verhouding Inspraak en medezeggenschap
De wijze waarop 'inspraak' in de Wmcz 2018 verwerkt is, is multi-interpretabel. Hoe verhoudt inspraak zich tot het instellen van cliëntenraden? Doordat dit onduidelijk is, kan het risico ontstaan dat 'inspraak' de lokale cliëntenraad gaat verdringen. Het is in de geest van de huidige Wmcz de inrichting van medezeggenschap op het niveau van de locatie te leggen. Zo dicht mogelijk bij de leefwereld van cliënten. De nieuwe Wmcz 2018 laat het geheel vrij of formele collectieve medezeggenschap op lokaal, sectoraal en/of centraal niveau wordt vormgegeven. Het risico bestaat dat er alleen cliëntenraden op centraal niveau worden ingesteld en de formele medezeggenschap via de cliëntenraad vooral beleidsmatig gaat worden en dat formele collectieve medezeggenschap dichtbij de leefwereld van de cliënt wordt vervangen door inspraak.

Meerdere cliëntenraden
Een instelling waarin cliënten langer dan een half jaar verblijven of die bij cliënten thuis zorg laat verlenen kan meerdere cliëntenraden instellen (artikel 3 lid 4 t/m 6). Dit is een verplichting wanneer een representatief te achten delegatie van cliënten of hun vertegenwoordigers hierom verzoekt en wanneer dit, vanuit de verschillende vormen van zorg of verschillende cliëntengroepen redelijk is (artikel 3 lid 4 t/m 6). Dat betekent dat decentrale, lokale medezeggenschap afhankelijk is van een groep cliënten die aan de bel trekt. Het LSR vindt dit te vrijblijvend. Wanneer meerdere cliëntenraden worden ingesteld moeten de taken en bevoegdheden van iedere cliëntenraad worden geregeld in de medezeggenschapsregeling.

Achterban

De wet spreekt de cliëntenraad aan op zijn plicht om rekenschap te geven dat hij namens zijn achterban adviseert. De wet regelt ook de verplichting voor de instelling om de cliëntenraad desgevraagd hulp te verlenen bij het inventariseren van de wensen van de achterban. De instelling is verplicht dit achterbancontact te faciliteren. De responsiviteit van de cliëntenraad wordt hiermee vergroot.

Als een cliëntenraad te kort schiet in de belangenbehartiging van de gemeenschappelijke belangen van cliënten, kan onder strikte voorwaarden en rechtsbescherming een cliëntenraad ontbonden worden.

Betere facilitering ter ondersteuning cliëntenraad

Belangrijk is ook de extra aandacht die de nieuwe wet geeft aan het toekennen van middelen waardoor de cliëntenraad goed zijn werk kan doen. Dit kan aangewend worden voor deskundigheidsbevordering, advisering en ondersteuning van de cliëntenraad. Belangrijk, omdat leden van de cliëntenraden als vertegenwoordiging van belanghebbende, namelijk de cliënt, vrijwillig hun werk doen in een professionele omgeving.

Vervolg

Het LSR buigt zich nu nog over de verschillende onduidelijkheden en begrippen als inspraak en medezeggenschap die gebruikt worden in de wet en het gebruik en de interpretaties ervan in de memorie van toelichting. Het is van belang dat er onderscheid gemaakt wordt tussen concepten als 'inspraak' en 'medezeggenschap'. Dit zodat inspraak op positieve wijze ingezet kan worden ter versterking van formele collectieve medezeggenschap in plaats van er afbreuk aan te doen. De plaats van inspraak ten opzichte van medezeggenschap moet helder zijn in de wet én in de memorie van toelichting omdat bij interpretatieverschillen van de wet de memorie van toelichting wordt gebruikt. Ook kijkt het LSR verder naar de correlatie tussen het wetsvoorstel Wvggz (verplichte ggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd) en de nieuwe Wmcz, omdat in beide wetsvoorstellen wordt verwezen naar de Wmcz 2018.

Bijeenkomst voor leden

Voor leden cliëntenraden organiseert het LSR op 19 februari (curatieve zorg) en 2 maart (gehandicaptenzorg) drie gratis bijeenkomsten. Het komende jaar zullen er meer bijeenkomsten en cursussen worden georganiseerd over de nieuwe wet. Zie agenda

Lobby Tweede Kamer

Het wetsvoorstel Wmcz 2018 ligt nu bij de Tweede Kamer. Zodra de Wmcz 2018 geagendeerd staat in de Tweede Kamer zal het LSR lobby voeren voor het verduidelijken en versterken van een aantal kritische punten zoals hierboven genoemd en aan het bevestigen van de positieve punten en het belang om daar aan vast te houden.

Punten als adviesonderwerpen (artikel 8 lid 1) en instemmingsonderwerpen (artikel 9 lid 1) die ontbreken in wetsvoorstel zoals het onderwerp privacy; de organisatie van lokale- versus centrale medezeggenschap die nu afhankelijk is van of een groep cliënten aan de bel durft te trekken; in de langdurige zorg de onduidelijkheid ten aanzien van de verhouding inspraak en medezeggenschap en het risico dat medezeggenschap zich meer op beleidsniveau af gaat spelen in plaats van dichtbij de leefwereld van de cliënt.

Verder is er geen verplichting om aan te sluiten bij één landelijk ingestelde vertrouwenscommissie. Dit heeft echter wel de voorkeur i.v.m. eenduidigheid van jurisprudentie en het opdoen van genoeg kennis binnen een commissie. En omdat het nog een wetsvoorstel betreft, zal het LSR in zijn lobby het belang blijven benadrukken van formele collectieve medezeggenschap zowel in de langdurige zorg als in de curatieve zorg, private zorg, eerstelijnszorg en zorg die valt onder de Jeugdwet.

Kamerleden kunnen op 14 februari hun schriftelijke vragen over de Wmcz inbrengen. De komende weken zal het LSR lobbyen bij de politieke partijen zodat zij onze kritische punten en vragen gaan inbrengen.

Ter versteviging van deze lobby zullen LSR, LOC, KansPlus en Ncz zoveel als mogelijk samen optrekken. We houden u hiervan op de hoogte.

Meer weten?

In een gunstig geval kan de wet wanneer deze snel door beide Kamers wordt behandeld, in 2019 van kracht worden. Misschien wilt u als cliëntenraad, bestuurder of manager u hierop al voorbereiden. Het LSR kan u hierbij helpen. Met gratis bijeenkomsten voor leden (zie hierboven), vervolgbijeenkomsten, informatie op vragen die u heeft, het organiseren van een bijeenkomst bij uw instelling over de nieuwe wet en wat deze voor u betekent, of voor advies bij het reorganiseren van de medezeggenschap. Neemt u contact op met de helpdesk van het LSR.

Wetsvoorstel en memorie van toelichting

Achtergrondinformatie

Geplaatst op dinsdag 23 januari 2018.

Agenda

28 september 2018

Netwerkbijeenkomst ambtelijk secretarissen cliëntenraden

28 september 2018

SamenSterkdag Vries (Drenthe) - Kom ook en doe mee!

5 oktober 2018

SamenSterkdag Rijswijk (ZH)- Kom ook en doe mee!

19 oktober 2018

LSR-Hub De toekomst van de zorg

Meer agenda.

Bestellen

Het LSR
 

Website informatie

© 2002-2018 LSR, landelijk steunpunt (mede)zeggenschap Het LSR • Postbus 8224 • 3503 RE Utrecht • 030 - 293 76 64 • info@hetlsr.nlPrivacy